Dr. Öğr. Üyesi Mert Nomer, IVR2026'da Yapay Zekâ ve Hukukun Üstünlüğünü Ele Aldı

Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi ve BAU Yapay Zekâ Hukuku ve Etiği Uygulama ve Araştırma Merkezi (YETİ) Müdür Yardımcısı Dr. Öğr. Üyesi Mert Nomer, İstanbul’da düzenlenen The 32nd World Congress of the International Association for Philosophy of Law and Social Philosophy (IVR2026) kapsamında “İnsan Yargısı Olmadan Hukukun Üstünlüğü Mümkün mü?” başlıklı çalışmasını sundu.

Çalışmada, yapay zekânın hukuki karar alma süreçlerinde kullanımının hukukun üstünlüğü ilkesi bakımından doğurduğu imkânlar ve riskler ele alındı. Yapay zekânın hukuk alanında verimliliği artırma, kararlar arasındaki tutarsızlıkları azaltma ve belirli insan önyargılarını sınırlama potansiyeline sahip olduğu belirtilirken, bu avantajların hukukun üstünlüğünü güvence altına almak için tek başına yeterli olmadığı vurgulandı.

Dr. Öğr. Üyesi Nomer, hukukun üstünlüğünün yalnızca doğru, hızlı veya yeknesak sonuçlar üretmekle sınırlı olmadığını; hukuki kararların aynı zamanda anlaşılabilir, gerekçelendirilebilir ve bu kararlardan etkilenen kişilere karşı hesap verebilir olması gerektiğini ifade etti. Bu çerçevede sunumda, yapay zekâ sistemlerinin yalnızca hukuki normlara uygun sonuçlar üretip üretemeyeceği değil, hukuki otoriteyi meşru kılan gerekçelendirme süreçlerine katılıp katılamayacağı da tartışıldı.

Sunumda yapay zekânın hukukun üstünlüğü bakımından ortaya çıkardığı üç temel meseleye odaklanıldı: açıklanabilirlik, hesap verebilirlik ve karşılıklılık. Yapay zekâ sistemlerinin çoğu zaman kararlarını hukuki gerekçelendirmeden ziyade istatistiksel korelasyonlara dayandırdığı, insan yargıçlardan farklı olarak kararlarının sorumluluğunu üstlenemediği ve yargılama sürecinin merkezinde yer alan yurttaş ile kamu otoritesi arasındaki rasyonel ilişkiyi zayıflatma riski taşıdığı değerlendirildi.

Çalışmada, yapay zekânın hukuk alanında önemli katkılar sunabileceği kabul edilmekle birlikte, hukuki yargılama süreçlerinde insan yargısının tamamen ikame edilmemesi gerektiği sonucuna ulaşıldı. Dr. Öğr. Üyesi Nomer, yapay zekâ uygulamalarının hukukun üstünlüğünü güvence altına alan usulî değerleri zedelemeyecek şekilde, aşamalı ve bağlama duyarlı biçimde hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

BAU Yapay Zekâ Hukuku ve Etiği Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin çalışma alanlarıyla da doğrudan bağlantılı olan sunum, yapay zekânın hukuk sistemlerinde giderek artan rolünü yalnızca teknolojik verimlilik açısından değil; hukuki meşruiyet, insan sorumluluğu ve demokratik hesap verebilirlik ilkeleri bakımından tartışmaya açtı.